Đề xuất mở rộng nguồn tạng ghép cho trẻ cần cơ chế bảo vệ chặt chẽ

Hà Nội, ngày 23 tháng 10. — Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Lân Hiếu, Giám đốc Bịnh viện Đại học Y Hà Nội, ủng hộ mục tiêu nhân văn của dự thảo Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi) là mở rộng nguồn hiến để cứu trẻ, song cho rằng quy định về việc hiến mô, tạng ở người dưới 18 tuổi cần đi kèm những cơ chế bảo vệ chặt chẽ.

Điểm được quan tâm nhất là đề xuất cho phép người chưa thành niên đăng kí hiến mô, tạng sau khi chết. Ông Hiếu cho biết ông gặp nhiều trẻ bị suy tim, suy thận giai đoạn cuối đang chờ ghép; không ít cháu đã không chờ được tạng phù hợp, một phần vì luật hiện hành chưa cho phép người dưới 18 tuổi đăng kí hiến sau khi chết. Ghép tạng của người lớn cho trẻ nhỏ cũng gặp nhiều khó khăn do chênh lệch về kích thước tạng và mạch máu.

Cần phân biệt hai nhóm: nhóm hiến sau khi bịnh nhân đã mất hoặc chắc chắn không còn hi vọng sống; nhóm hiến một phần mô, tạng của người khỏe mạnh cho người bị bịnh. Với nhóm hiến sau khi chết, dự thảo cho phép người dưới 18 tuổi đăng kí hiến mô, bộ phận cơ thể sau khi chết và hiến xác, với điều kiện có sự đồng ý bằng văn bản của người đại diện theo pháp luật; khi lấy mô, tạng phải xác định chết não hoặc chết tuần hoàn theo quy trình chặt chẽ và người đại diện phải chịu trách nhiệm trước pháp luật về tính xác thực của nguyện vọng đó.

Cần thêm người thứ ba độc lập chứng kiến

Ông Hiếu cho rằng quy định này là cần thiết, «nhưng với trẻ em, nguyện vọng của cháu cùng chữ kí của cha mẹ là cần nhưng chưa đủ. Nên có thêm một người thứ ba độc lập chứng kiến và sự giám sát của cơ quan bảo vệ trẻ em.» Ông cũng đề nghị bổ sung chiều ngược lại: như quy định tại Pháp, trẻ trên 13 tuổi có quyền từ chối hiến mô, tạng của mình nếu không may tử vong.

Siết điều kiện với người hiến khi còn sống

Với bộ phận không tái sinh như thận, một phần gan, dự thảo nghiêm cấm lấy từ người sống dưới 18 tuổi; đồng thời siết điều kiện với người hiến khi còn sống: từ đủ 18 tuổi mới được hiến cho thành viên gia đình, từ đủ 25 tuổi mới được hiến cho người ngoài gia đình, nhằm ngăn chặn mua bán tạng trá hình. Với mô tái sinh như tủy xương, dự thảo mở có điều kiện: trẻ từ đủ 15 đến dưới 18 tuổi được hiến tủy cho thành viên gia đình khi không còn người lớn nào phù hợp; trẻ dưới 15 tuổi chỉ được hiến tủy cho cha, mẹ, anh chị em ruột trong trường hợp tương tự; quy định này không áp dụng với hiến máu. Điều kiện bắt buộc là trẻ đủ sức khỏe, được tư vấn độc lập, và cả trẻ lẫn người đại diện đều đồng ý. Ông Hiếu đề nghị với nhóm 15–18 tuổi, thu hẹp «thành viên gia đình» về cha mẹ đẻ và anh chị em ruột, và người tư vấn phải thực sự độc lập, không liên quan đến kíp ghép.

«Mở rộng nguồn tạng để cứu các em nhỏ là cần thiết. Nhưng không thể cứu một đứa trẻ bằng cách đặt một đứa trẻ khác vào nguy cơ», ông Hiếu nói. Theo ông, tính nhân văn của chánh sách không chỉ nằm ở số cháu được cứu, mà còn ở cách bảo đảm phẩm giá và lợi ích tốt nhất của từng đứa trẻ. Luật hiện hành quy định người từ đủ 18 tuổi trở lên, có năng lực hành vi dân sự đầy đủ, có quyền hiến mô, bộ phận cơ thể của mình khi còn sống, sau khi chết và hiến xác.