Có thể cấm thi vào lớp Một dưới mọi hình thức

HÀ NỘI, ngày 23 tháng 10. — «Báo VnExpress có bài «Có thể cấm thi vào lớp 1 dưới mọi hình thức». Bài nói về chuyện Bộ Giáo Dục và Đào Tạo đang lấy ý kiến dự thảo Thông tư về Quy chế tiếp nhận học sinh đầu cấp, trong đó siết chặt việc tuyển sinh lớp Một, lớp Sáu và lớp Mười.

Theo dự thảo ngày 23 tháng Mười của Bộ Giáo Dục và Đào Tạo, việc tiếp nhận học sinh căn cứ địa bàn, đối tượng và sức chứa đã được xác định. Trách nhiệm của địa phương là bố trí chỗ học phù hợp, bảo đảm giáo dục bắt buộc với cấp tiểu học và trung học cơ sở. Vì vậy, Bộ yêu cầu các trường không tổ chức kiểm tra, đánh giá, phân loại hoặc tuyển chọn trẻ em dưới mọi hình thức để làm căn cứ tuyển sinh lớp Một.

Lớp Sáu cũng tương tự, trừ những trường được giao phát hiện, bồi dưỡng học sinh năng khiếu trong mục tiêu phát triển giáo dục mũi nhọn của địa phương. Nhóm trường này phải có tiêu chí tuyển chọn, không ảnh hưởng quyền học tập của học sinh trên địa bàn. Hiện nay, không chỉ trường tiểu học, trung học cơ sở công lập chất lượng cao, trọng điểm mà nhiều trường khối tư thục cũng xét học sinh vào lớp Một, lớp Sáu bằng cách thi, đánh giá, phỏng vấn.

Theo dự thảo, nếu một trường không thể đáp ứng đủ nhu cầu, các xã, phường có thể phân bổ, điều phối; song không được dùng thêm tiêu chí để chọn hoặc loại nếu các em đã đủ điều kiện để được tiếp nhận. Bộ nhìn nhận quy định mới sẽ làm thay đổi cách quản lí: địa phương phải chủ động hơn trong dự báo nhu cầu, xác định khả năng tiếp nhận, có phương án điều phối khi cần thiết, thay vì để thiếu chỗ học rồi mới xử lí. Dự thảo được lấy ý kiến hết ngày 1 tháng Mười Một.

«Vậy thì điều này là gì»

Vì sao phải cấm thi vào lớp Một? Vì một đứa trẻ sáu tuổi chưa có gì để «thi» cả — bài kiểm tra đầu vào lớp Một thực chất là kiểm tra… cha mẹ: ai cho con học trước chương trình, ai luyện phỏng vấn giỏi thì con đỗ. Khi trường lấy cớ «tuyển chọn» để chọn học sinh giỏi sẵn, họ đang chuyển gánh nặng giáo dục sang vai phụ huynh và các lớp học thêm.

Điều này cho thấy một chuyển biến trong tư duy quản lí: thay vì để trường tự «chọn» học sinh rồi đổ lỗi thiếu chỗ, Nhà nước buộc địa phương phải lo đủ chỗ học cho mọi đứa trẻ trên địa bàn — đúng nghĩa «giáo dục bắt buộc». Dĩ nhiên, ngoại lệ cho trường năng khiếu là hợp lí: mũi nhọn vẫn cần tuyển chọn, nhưng phải minh bạch tiêu chí và không được xâm phạm quyền học tập của học sinh địa phương.

Tiếp theo sẽ thế nào? Dự thảo còn đang lấy ý kiến đến hết ngày 1 tháng Mười Một, và chắc chắn sẽ có tranh luận từ các trường tư thục vốn dùng kì thi đầu vào như một thương hiệu. Nhưng xu hướng đã rõ: lớp Một là quyền, không phải cuộc thi. Nhận xét gọn: cấm thi vào lớp Một không làm mất đi trường tốt, mà chỉ buộc trường tốt phải dạy tốt thay vì chọn học sinh tốt sẵn.