Con tàu gỗ cổ ở Hội An dự kiến khai quật vào năm 2027

ĐÀ NẴNG, ngày 23 tháng 10. — «Báo Dân Trí có bài «Dự kiến thời gian khai quật con tàu gỗ cổ phát lộ ở biển Hội An». Bài nói về chuyện phương án khai quật con tàu cổ phát lộ ở biển phường Hội An Tây, thành phố Đà Nẵng đang được hoàn thiện, và thời điểm dự kiến khảo cổ là năm 2027.

Ngày 23 tháng Mười, ông Tán Văn Vương, Phó Giám Đốc Sở Văn Hoá - Thể Thao và Du Lịch thành phố Đà Nẵng, cho biết dự kiến năm 2027 sẽ khai quật con tàu gỗ cổ phát lộ trên bãi biển phường Hội An Tây. Sở đã tham mưu Uỷ Ban Nhân Dân thành phố trình Bộ Văn Hoá - Thể Thao và Du Lịch xin chủ trương khai quật di vật này; Bộ đã đồng ý phương án khai quật theo hình thức khẩn cấp.

Trên cơ sở đó, Sở đã báo cáo Uỷ Ban Nhân Dân thành phố, giao Trung Tâm Bảo Tồn Di Sản Văn Hoá Thế Giới Hội An phối hợp với các đơn vị liên quan và chuyên gia hoàn thiện phương án khai quật. Việc triển khai dự kiến thực hiện trong năm 2027, khi điều kiện thời tiết ổn định, nhằm bảo đảm công tác khảo cổ, di dời và bảo quản di vật.

Ghi nhận giữa tháng Mười cho thấy, sau gần một năm kể từ khi phần thân tàu lộ diện trở lại vào ngày 8 tháng Mười Một năm 2025, di vật bị cát phủ lấp đáng kể, không còn hiện rõ như thời điểm ban đầu. Dấu tích dễ nhận thấy nhất là nhiều đầu cọc trụ gỗ nhô lên khỏi mặt cát và mép nước ba đến bốn phân, kéo dài thành một dải cong theo thân tàu. Khu vực phát hiện tàu cổ cũng đang triển khai dự án kè chống xói lở bảo vệ bờ biển Hội An; cơ quan chức năng đã khoanh vùng bảo vệ hiện vật, đặt biển thông báo «khu vực di tích không phận sự miễn vào».

«Chìm rồi lại nổi sau gần ba năm»

Con tàu gỗ này được phát hiện lần đầu vào ngày 26 tháng Mười Hai năm 2023, sau đó bị cát biển vùi lấp. Đến ngày 8 tháng Mười Một năm 2025, mưa lũ và sóng lớn gây sạt lở bờ biển đã làm phần thân tàu lộ diện trở lại. Nghiên cứu ban đầu của cơ quan chức năng cho thấy con tàu có kích thước lớn, mang đặc trưng kĩ thuật đóng tàu Đông Nam Á và Trung Quốc, sử dụng gỗ bằng lăng, kiền kiền và thông. Các nhà khoa học cho rằng niên đại con tàu thuộc khoảng cuối thế kỷ Mười Bốn đến thế kỷ Mười Sáu.

Lãnh đạo Trung Tâm Bảo Tồn Di Sản Văn Hoá Thế Giới Hội An cho biết di vật tàu cổ là tư liệu khảo cổ hiếm, còn khá nguyên vẹn, có giá trị lớn trong nghiên cứu lịch sử, văn hoá và quá trình hình thành, phát triển của Hội An, đặc biệt giai đoạn đô thị thương cảng sầm uất.

«Vậy thì điều này là gì»

Vì sao một con tàu đắm phải chờ gần ba năm mới được khai quật, dù ai cũng biết cát biển đang vùi lấp nó từng ngày? Vì khai quật khảo cổ dưới nước không giống đào đất trên cạn: gỗ ngâm nước biển hàng trăm năm rất giòn, chỉ cần đưa lên sai cách là vỡ vụn. Phải có phương án bảo quản, chuyên gia, kinh phí và thời tiết thuận lợi cùng lúc — thiếu một thứ là không làm được. Việc Bộ đồng ý khai quật «khẩn cấp» cho thấy nhà quản lí cũng sốt ruột không kém người dân.

Điều này cho thấy giá trị của con tàu không nằm ở vàng bạc châu báu, mà ở câu chuyện nó kể: một con tàu lớn, đóng theo kĩ thuật Đông Nam Á và Trung Quốc, dùng gỗ bằng lăng, kiền kiền, thông, đi lại trên biển vào khoảng cuối thế kỷ Mười Bốn đến thế kỷ Mười Sáu — đúng giai đoạn Hội An trở thành thương cảng sầm uất bậc nhất. Mỗi mảnh gỗ là một trang sử của con đường tơ lụa trên biển mà cha ông ta từng đi.

Tiếp theo sẽ thế nào? Năm 2027, nếu phương án hoàn thiện và thời tiết thuận lợi, con tàu sẽ được trục vớt, di dời và bảo quản. Câu hỏi lớn nhất vẫn bỏ ngỏ: nó là tàu buôn của ai, chở gì, và vì sao đắm ở đây? Nhận xét gọn: biển đã giữ con tàu này sáu trăm năm; điều người hôm nay cần làm chỉ là đừng để nó tan biến ngay trước mắt mình vì chậm trễ.