Rào cản lắp trạm sạc xe điện ở chung cư Hà Nội

HÀ NỘI, ngày 23 tháng 10. — «Báo VnExpress có bài «Rào cản lắp trạm sạc xe điện ở chung cư». Bài nói về chuyện thiết kế ban đầu của chung cư không có chỗ cho trạm sạc xe điện, muốn cải tạo thì lại thiếu mặt bằng và hướng dẫn pháp lí rõ ràng — nút thắt được mổ xẻ tại một tọa đàm ở Hà Nội sáng ngày 23 tháng Mười.

Tại tọa đàm «Chuyển đổi phương tiện xanh: Gỡ nút thắt hạ tầng cho chung cư» do Cơ Quan Báo và Phát Thanh Truyền Hình Hà Nội tổ chức, ông Lương Mậu Hùng, Phó Chủ Tịch Uỷ Ban Nhân Dân phường Cầu Giấy, cho biết phường rộng 3,93 cây số vuông, dân số 104.000 với năm mươi tám chung cư, song mới có một toà lắp được trạm sạc xe điện trong khi nhu cầu sử dụng rất lớn.

Phần lớn chung cư trên địa bàn được xây dựng trước năm 2022, khi nhu cầu sử dụng xe điện chưa lớn. Thiết kế ban đầu các toà nhà không tính đến khu vực sạc, công suất cấp điện và các yêu cầu phòng cháy liên quan. Một số toà nhà còn thiếu diện tích để bố trí chỗ đỗ xe riêng, khiến việc tổ chức khu vực sạc càng khó khăn. Chánh quyền phường đã triển khai kế hoạch chuyển đổi phương tiện xanh của thành phố, tuyên truyền đến người dân, đồng thời phối hợp công an và ngành điện khảo sát mặt bằng, điều kiện cấp điện để hướng dẫn các Ban Quản Trị. Người dân nhìn chung ủng hộ chuyển đổi, song việc triển khai tại từng chung cư lại vướng không gian, nguồn điện và hướng dẫn pháp lí chưa rõ ràng; một số Ban Quản Trị còn lúng túng về trách nhiệm khi tổ chức điểm sạc.

«Từ ba mươi lên hơn một trăm xe máy điện chỉ trong hai năm»

Khó khăn trên cũng xuất hiện tại chung cư New Skyline, khu đô thị Văn Quán, phường Hà Đông. Theo kĩ sư Phạm Xuân Điệp, Trưởng Ban Quản Trị toà nhà, số xe máy điện tại đây tăng từ khoảng ba mươi chiếc đầu năm 2024 lên một trăm linh hai chiếc sau hai năm, trong khi công trình được thiết kế từ trước, chưa có khu vực sạc chuyên dụng và phương án cấp điện dành riêng cho xe điện.

Ban Quản Trị đã chuyển điểm sạc từ tầng hầm lên mặt đất nhằm giảm nguy cơ cháy nổ. Tuy nhiên, khu vực này không có mái che và nằm trong không gian chung mở nên người ngoài có thể sử dụng, việc kiểm soát lượng điện tiêu thụ và chi phí vận hành gặp khó khăn. Ban Quản Trị đã lắp thiết bị bảo vệ, tự ngắt khi có sự cố rò điện, nhưng vẫn phải xử lí những bất tiện trong quá trình sử dụng, như người dùng rời đi sau khi sạc mà không chủ động ngắt kết nối. Việc tách riêng khu vực để xe điện và xe xăng cũng không dễ do mặt bằng chung hạn chế; nếu thay đổi cách bố trí chỗ đỗ xe, Ban Quản Trị có thể gặp phản ứng từ cư dân vì ảnh hưởng đến không gian sử dụng chung.

Để thiết lập khu vực sạc và đỗ xe, Ban Quản Trị cần lấy ý kiến, thống nhất với cư dân tại hội nghị nhà chung cư và xác định nguồn kinh phí — Quĩ bảo trì không thể mặc nhiên sử dụng cho hạng mục này. Ban Quản Trị đã gửi đề xuất đến cơ quan chức năng nhưng vẫn cần thêm hướng dẫn. Nếu phải chờ hội nghị nhà chung cư thường niên vào đầu năm 2027 để xin ý kiến cư dân, việc bổ sung hạ tầng có thể kéo dài, trong lúc số xe điện tiếp tục tăng.

«Cần vai trò điều phối rõ hơn của chánh quyền»

Từ thực tế này, ông Hoàng Dương Tùng, Chủ Tịch Mạng Lưới Không Khí Sạch Việt Nam, cho rằng chuyển đổi phương tiện xanh tại chung cư cần có vai trò điều phối rõ hơn của chánh quyền, bởi Ban Quản Trị và cư dân khó tự giải quyết những xung đột về không gian, chi phí và an toàn. Cần tăng cường tuyên truyền để người dân, Ban Quản Trị hiểu quy định; đồng thời khảo sát từng toà nhà để thông tin rõ nơi nào có thể bố trí điểm sạc, nơi nào chưa đáp ứng điều kiện; làm rõ lộ trình và khả năng đáp ứng của từng chung cư, tránh để cư dân kì vọng tất cả toà nhà đều có thể lắp trạm sạc ngay. Với những công trình cần đầu tư lớn, cơ chế vay ưu đãi hoặc hợp tác với doanh nghiệp có thể giúp giảm gánh nặng đóng góp cho cư dân.

Về phía cơ quan quản lí, ông Nguyễn Tuyển, Phó Phòng Vận Tải, Sở Xây Dựng Hà Nội, cho biết thành phố đang xây dựng đề án thúc đẩy người dân chuyển từ xe cá nhân sử dụng nhiên liệu hoá thạch sang phương tiện xanh, trong đó cần tính đến hạ tầng sạc tại các khu chung cư. Hà Nội hiện có 2.313 vị trí trạm sạc với hơn 10.000 cổng sạc và 1.650 tủ đổi pin. Thành phố đặt mục tiêu đến năm 2030 toàn bộ xe buýt chuyển sang sử dụng điện; hiện tỉ lệ xe buýt xanh đạt 47,2 phần trăm, với taxi tỉ lệ phương tiện điện và xanh đạt khoảng sáu mươi phần trăm. Liên quan trách nhiệm khi xảy ra cháy nổ hoặc sự cố tại điểm sạc, ông Tuyển cho rằng không thể quy ngay cho chánh quyền, Ban Quản Trị hay người sử dụng chỉ dựa trên hậu quả; cơ quan chức năng cần kiểm tra thiết bị, hợp đồng giữa các bên, điều kiện vận hành và hành vi sử dụng, đối chiếu quy định để xác định nguyên nhân và trách nhiệm cụ thể.

«Vậy thì điều này là gì»

Vì sao người dân muốn đi xe điện mà chung cư lại không có chỗ sạc? Vì hạ tầng và chánh sách đang chạy sau thực tế: chung cư xây trước năm 2022 không ai tính đến xe điện, còn xe máy điện thì tăng từ ba mươi lên hơn một trăm chiếc chỉ trong hai năm ở một toà nhà. Khi nhu cầu đi trước hạ tầng, mỗi điểm sạc tạm bợ lại là một rủi ro cháy nổ tiềm ẩn — và đó mới là điều đáng lo nhất.

Điều này cho thấy nút thắt không phải tiền, mà là «ai quyết và quyết theo luật nào». Ban Quản Trị muốn làm nhưng sợ trách nhiệm khi chưa có hướng dẫn pháp lí rõ ràng; Quĩ bảo trì không được tự ý dùng; hội nghị nhà chung cư thì một năm họp một lần. Trong khi đó, chánh quyền có muốn «xanh hoá» giao thông đến đâu mà không gỡ được nút thắt ở từng toà nhà, thì mục tiêu xe buýt điện năm 2030 cũng chỉ là chuyện trên giấy ở một nửa chặng đường — vì người dân sạc xe ở nhà, không phải ở bến xe.

Tiếp theo sẽ thế nào? Thành phố đang xây dựng đề án chuyển đổi phương tiện, và tọa đàm hôm nay chánh là bước thăm dò. Điều cần nhất lúc này là một bộ hướng dẫn kĩ thuật và pháp lí thống nhất cho điểm sạc chung cư: đặt ở đâu, ai chịu trách nhiệm phòng cháy, tiền điện tính thế nào. Có hướng dẫn rồi, 2.313 vị trí trạm sạc hiện có mới thực sự thành mạng lưới. Nhận xét gọn: xe điện đã về đến từng nhà, nhưng ổ cắm thì chưa — và khoảng trống ấy cần được lấp bằng luật, không phải bằng sự liều lĩnh của từng Ban Quản Trị.